Τρίτη, 6 Δεκεμβρίου 2016

Παλιά και νέα διακινδύνευση της δημοκρατίας και ο ρόλος των πολιτών

Το σύστημα, δηλαδή η αγορά και οι κρατικοί ή δια/υπερ-κρατικοί θεσμοί με τα μέσα τους, το χρήμα και την πολιτική εξουσία, έχουν την ικανότητα να δημιουργούν διαρκώς περισσότερες προσδοκίες ατομικής ευημερίας και ανόδου (ή έστω σταθερότητας), από όσες μπορεί να καταναλώσει, δηλαδή να απομυθοποιήσει, ο μέσος πολίτης στον πραγματικό κόσμο της καθημερινής του ζωής. 
Μέχρι χθες, στη διάρκεια της τριακονταετίας 1980-2008, αυτές τις μεγάλες προσδοκίες στην ευρωπαϊκή και αμερικανική Δύση τις δημιουργούσε ο οικονομικός φιλελευθερισμός και οι πολιτικές που τον στήριζαν. Δηλαδή η αχαλίνωτη έκρηξη του τριτογενούς τομέα της οικονομίας και κυρίως η διόγκωση των περιουσιακών στοιχείων μέσω του απελευθερωμένου από ρυθμίσεις χρηματοπιστωτικού συστήματος και των συνακόλουθων του (π.χ. τιμές ακινήτων). Σήμερα που αυτή η πηγή προσδοκιών αποδείχθηκε βραχύβια ή απατηλή, τις νέες προσδοκίες σταθεροποίησης ή και επανόρθωσης δημιουργούν για λογαριασμό του συστήματος οι πολιτικές του δεξιού λαϊκισμού και της «ταυτότητας», με την υπόσχεση της περιχαράκωσης στο εθνικό κράτος και του αποκλεισμού των «άλλων», αλλά κυρίως με μια επιθετική ρητορική (χωρίς πραγματικό περιεχόμενο) εναντίον των ελίτ. 
Από τον (πλουτο)φιλελευθερισμό ως πηγή προσδοκιών περνάμε στη φάση του πλουτο-λαϊκισμού (Μάρτιν Γουλφ).
Από τη σκοπιά αυτή, δηλαδή άν δούμε το «σύστημα» όπως το ορίζει η Κριτική Θεωρία, το τεράστιο σφάλμα όλου του κλασικού δημοκρατικού πολιτικού φάσματος και ιδίως της Αριστεράς, είναι ότι παίρνει τις μετρητοίς τη ρητορική του δεξιού λαϊκισμού και τον αντιμετωπίζει ως πραγματική αντισυστημική δύναμη. Και η μεν σοσιαλδημοκρατική Αριστερά (για την ακρίβεια η φιλελεύθερη μετάλλαξή  της μετά το 1990) θεωρεί αυτή την υποτιθέμενη αντισυστημική φύση του δεξιού λαϊκισμού ως κάτι κακό, ή μάλλον ως τον πυρήνα της κακότητάς του, ενώ αντίθετα, η λεγόμενη ριζοσπαστική συχνά την θεωρεί ως κάτι οιονεί καλό, ή έστω ως το «μικρότερο κακό» σε σχέση με τον φιλελευθερισμό του κλασικού συντηρητισμού ή της «νέας σοσιαλδημοκρατίας». Πλανώνται και οι δύο πλάνην οικτράν. Ο ακροδεξιός λαϊκισμός, ως γεννήτορας προσδοκιών και ισχυρός κατασκευαστής πολιτικής ηγεμονίας έχει σήμερα τον ίδιο λειτουργικό, συστημικό ρόλο που είχε το 1980 ο πρώιμος νεοφιλελευθερισμός της Μ. Θάτσερ και του Ρ. Ρέηγκαν. Ίσως και κάτι παραπάνω και πιο επικίνδυνο. Ακόμη και το τεστ της χονδροειδούς εμπειρικής πραγματικότητας είναι αμείλικτο: Αλήθεια, είδαμε κανέναν από τους νέους δεξιούς λαϊκιστές δημαγωγούς που να μην είναι πάρα πολύ πλούσιος και να μην έχει κατεσπαρμένα τεράστια περιουσιακά στοιχεία σε φορολογικούς παραδείσους; 
© The Guardian

Δευτέρα, 5 Δεκεμβρίου 2016

Η φιλελεύθερη Σοσιαλδημοκρατία και η πολιτισμική Αριστερά του '68 απέτυχαν (Μέρος Β΄) - Η ΕΕ γεωπολιτικό μαλακό υπογάστριο, η δυνατότητα της δημοκρατικής πόλωσης

του Άλμπρεχτ φον Λούκε
 
© Blätter für deutsche und internationale Politik (τεύχος 12/2016) - Albrecht von Lucke: Trump und die Folgen, Demokratie am Scheideweg, Δεκέμβριος 2015

  
Ειδικά για την Ευρώπη, o Τραμπ μπορεί ήδη να υπολογίζει στη μεγάλης έκτασης προετοιμασία του εδάφους που έχει ήδη γίνει. «Η πολιτική Αριστερά και το αλαζονικό διαπλεκόμενο κατεστημένο τιμωρείται από τους ψηφοφόρους στη μια χώρα μετά την άλλη και μέσω των εκλογικών διαδικασιών εκδιώκεται από τα διάφορα όργανα λήψης αποφάσεων. Είναι καλό πράγμα που η δικαιοσύνη αποδίδεται από τον λαό», δήλωσε στο Facebook μετά την επιτυχία του Τραμπ, περιχαρής και απολύτως μέσα στο πνεύμα αυτό, ο ηγέτης του αυστριακού ακροδεξιού κόμματος FPÖ Χάιντς-Κρίστιαν Στράχε (Heinz-Christian Strache) [2]. Εν τω μεταξύ, ο Πρόεδρος της Τουρκίας Ερντογάν έχει ήδη εγκαταλείψει τις συνταγματικές και κοινοβουλευτικές προδιαγραφές που ισχύουν στην Ευρώπη. Σχετικά με το θέμα της θανατικής ποινής, για τον Ερντογάν δεν έχει σημασία τι ισχύει στην ΕΕ. Αυτός, κάνει μόνον «ό,τι θέλει ο λαός». Αυτή η ιδέα μιας «εθνικολαϊκής» («völkisch»), αλλά, φυσικά, πάντα κατευθυνόμενης εκ των άνω δημοκρατίας, αντιστοιχεί ακριβώς στις αντιλήψεις του Βλαντίμιρ Πούτιν. Με την εκλογή Τραμπ, αυτές οι χαρισματικές - αντιδημοκρατικές ηγετικές προσωπικότητες έχουν έναν πνευματικό αδελφό, ο οποίος τώρα πια ενηλικιώθηκε. 
Υπάρχουν λόγοι πραγματικοί για το γεγονός ότι ο Τραμπ, ήδη κατά τη διάρκεια της προεκλογικής του εκστρατείας, πέρα ​​από τις εκδηλώσεις συμπάθειάς του για τον Πούτιν ως πρόσωπο, έδειξε σαφή προτίμηση για την μορφή «δημοκρατίας» που προωθεί εκείνος, ιδιαίτερα όταν απείλησε να μην αναγνωρίσει ενδεχόμενη ήττα του στις προεδρικές εκλογές των ΗΠΑ. Αυτή η απόλυτη αδιαφορία του για τις βασικές απαιτήσεις της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας σηματοδοτεί, εκτός των άλλων, τον κίνδυνο ότι ο Tραμπ, σε περίπτωση μελλοντικών πολιτικών προβλημάτων κατά την προεδρική του θητεία, θα κάνει ό,τι ακριβώς έκανε στην προεκλογική του εκστρατεία: Θα χειρίζεται αυτά τα προβλήματα με εχθρικές δηλώσεις εναντίον της αντιπολίτευσης, δηλαδή με αυτό που αποκαλεί η Ναόμι Κλάιν (Naomi Klein) «othering», με αγώνα κατά των «άλλων» [μέθοδος τόσο γνωστή και διαχρονικά-διαπαραταξιακά εμμονική στον εγγενή λαϊκισμό του ελληνικού κομματικού συστήματος]. Υπάρχει ο κίνδυνος, να γίνεται διαρκώς επίκληση του εσωτερικού και του εξωτερικού «εχθρού», ως πρόσχημα που θα παρέχει νομιμοποίηση για την αύξηση της καταπίεσης, όπως συμβαίνει στα αυταρχικά-δικτατορικά κράτη. Σε τέτοια περίπτωση, το να ασκείται πολιτική με επίκληση καταστάσεων έκτακτης ανάγκης θα γίνει, όπως είναι αλλού, μια κανονικότητα, ακόμη και στον Δυτικό κόσμο.

Τετάρτη, 30 Νοεμβρίου 2016

Η φιλελεύθερη Σοσιαλδημοκρατία και η «πολιτισμική» Αριστερά της γενιάς του '68 απέτυχαν - Η εκλογή Τραμπ ορόσημο αλλαγής εποχής (Μέρος Α΄)

του Άλμπρεχτ φον Λούκε
 

© Blätter für deutsche und internationale Politik (τεύχος 12/2016) - Albrecht von Lucke: Trump und die Folgen, Demokratie am Scheideweg, Δεκέμβριος 2015
To B' Μέρος 


Η 8η Νοεμβρίου 2016, η νίκη του Ντόναλντ Τραμπ στις προεδρικές εκλογές των ΗΠΑ, σηματοδοτεί μια ιστορική τομή, το μέγεθος της οποίας δεν μπορούμε ακόμη να διακρίνουμε σήμερα ούτε κατά προσέγγιση. Όμως ένα είναι ήδη σαφές: Επίσης, και η ήττα της Χίλαρι Κλίντον σηματοδοτεί μια κρίσιμη τομή - δηλαδή, το τέλος και την αποτυχία ενός μακρού κύκλου φιλελεύθερης πολιτικής.
Αυτός ο κύκλος άρχισε πριν από ένα τέταρτο του αιώνα, δηλαδή λίγο μετά την ιστορική καμπή του 1989/1990 και αμέσως μετά την κοσμοϊστορικής σημασίας Παγκόσμια Διάσκεψη για την Κλιματική Αλλαγή στο Ρίο - και μάλιστα με τη νίκη του Μπιλ Κλίντον στις προεδρικές εκλογές του Νοεμβρίου 1992. Συνέχισε με την κυβέρνηση του Τόνι Μπλερ στη Βρετανία (1997-2007) και με την κυβερνητική θητεία του Γκέρχαρντ Σρέντερ στη Γερμανία από το 1998 έως το 2005. Και, τέλος, περιλαμβάνει, σαν ένα είδος όψιμου παρακλαδιού, την κυβερνητική θητεία του Φρανσουά Ολάντ, ο οποίος προφανώς έχει ήδη αποτύχει. Το κοινό χαρακτηριστικό όλων αυτών των πολιτικών είναι μια προσπάθεια φιλελευθεροποίησης με διπλή όψη - τόσο από πολιτισμική όσο και από οικονομική άποψη, δηλαδή φιλελευθεροποίησης  της κοινωνίας αλλά και της οικονομίας, ιδιαίτερα των χρηματοπιστωτικών αγορών. Ωστόσο, ενώ η κοινωνική φιλελευθεροποίηση, η οποία έλαβε τη μορφή εκτεταμένων δικαιωμάτων των μειονοτήτων έχει προχωρήσει, η οικονομική φιλελευθεροποίηση απέτυχε απολύτως. Οι νόμοι του Κλίντον για τις τράπεζες, μέσω των οποίων τα χρηματοοικονομικά ιδρύματα απελευθερώθηκαν από τα ενοχλητικά δεσμά των ρυθμιστικών κανόνων, η πολιτική των Νέων Εργατικών του Μπλερ και η Ατζέντα 2010 των Σρέντερ και Στάινμάγιερ, συμπεριλαμβανομένης της νομοθεσίας [υποβαθμισμένης] κοινωνικής πρόνοιας Hartz IV, καταλήγουν πάντα στο τέλος στον ίδιο παρονομαστή: Στην επέκταση του χρηματοπιστωτικού τομέα και στην απορρύθμιση των αγορών εργασίας. Στο τελευταίο περιλαμβάνεται και η δημιουργία ενός τεράστιου τομέα χαμηλών μισθών.

Δευτέρα, 28 Νοεμβρίου 2016

Αυτονόητο, αλλά χρειάζεται υπενθύμιση: Το επόμενο τσίρκο θα έλθει· και δεν θα είναι το «Θέατρο Τέχνης»

Μια εύστοχη παρατήρηση - διαπίστωση που  Ν. Μουζέλη με κρίσιμη πρακτική σημασία για όσους χαράζουν σήμερα πολιτική στρατηγική - ιδιαίτερα στις δυνάμεις της Αριστεράς ή και της λεγόμενης Κεντροαριστεράς -  ήταν η εξής: «Ένας αποτελεσματικός πολιτικός έλεγχος των αγορών μπορεί σήμερα να επιτευχθεί μόνο σε μεταεθνικό επίπεδο». Πολιτικός έλεγχος όχι μόνον των αγορών στο πρωτογενές οικονομικό επίπεδο, αλλά και στο τι επιπτώσεις έχει η λειτουργία των αγορών και της όλης οικονομικής-συστημικής σφαίρας στον βιόκοσμο, τοπικά ή παγκόσμια. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, που εν μέσω της οικονομικής κρίσης ξεχνάμε: τι θα γίνει, τι κάνουμε, τι θα κάνουμε, ενόψει της μεγίστης των επιπτώσεων, η οποία μάλιστα δεν είναι κυκλικό φαινόμενο, αλλά ήρθε για να μείνει, της κλιματικής αλλαγής.
Μολονότι σε επίπεδο ανάλυσης και θεωρητικής πληρότητας η διαπίστωση του Μουζέλη είναι στερεά θεμελιωμένη, οι δρώντες πολιτικοί παράγοντες, σε επίπεδο κομμάτων και του προσωπικού που τα στελεχώνει - και στο βαθμό που πράγματι θεωρούν αναγκαίο ή χρήσιμο κάποιας μορφής πολιτικό έλεγχο των αγορών, δυστυχώς στη μεγάλη τους πλειοψηφία δεν την έχουν αφομοιώσει και δεν έχουν αντλήσει τα αναγκαία συμπεράσματα. Και αντίθετα από αυτό που ίσως πιστεύει ο Ν. Μουζέλης, το πρόβλημα και η χρονίζουσα αδράνεια αφορούν εξίσου τόσο τους λεγόμενους ριζοσπάστες αριστερούς όσο και τους σημερινούς σοσιαλδημοκράτες της Ευρώπης όλης.
Για τη θεωρητική θεμελίωση της μετατόπισης του κρίσιμου πολιτικού στίβου από το μεμονωμένο κράτος στο δι/υπερ-εθνικό επίπεδο και για την πολιτική μάχη περί το ευρώ και την ΕΕ, μπορεί κανείς να παραπέμψει σε πηγές που αρχίζουν από τις σταθερής αξίας αναλύσεις του Έλμαρ Άλτφάτερ και τον καινοτόμο Ούλριχ Μπεκ που έφυγε πρόωρα, τη νέα Κριτική Θεωρία (τον ίδιο τον Χάμπερμας αλλά και νεότερους κληρονόμους των «Φρανκφουρτιανών», όπως λόγου χάρη τον Ράινερ Φορστ ή τον Χάουκε Μπρούνκφορστ), συνεχίζουν με πολλούς σημαντικούς Γάλλους αναλυτές, όπως, λόγου χάρη, τον Πιέρ Ροζανβαλόν και τον μείζονα κληρονόμο των «αλτουσσεριανών» Ετιέν Μπαλιμπάρ και περνούν απέναντι, στην άλλη όχθη του Ατλαντικού. Πρέπει να προστεθούν σημαντικοί όμιλοι επιστημονικής σκέψης όχι παραταξιακά ενταγμένοι στην Δεξιά, στην Αριστερά, στο Κέντρο ή αλλού, όπως είναι οι Eiffel και Glieneke και δεξαμενές ιδεών με κύρος, όπως η Bruegel των Βρυξελλών.
To «Μεγάλο μας Τσίρκο». Παιγμένο από το 2ο Γυμνάσιο Πάτρας

Παρασκευή, 25 Νοεμβρίου 2016

Μάρτιν Γουλφ: «Πλουτο-λαϊκισμός», ο γάμος της πλουτοκρατίας με τον δεξιό λαϊκισμό -
Οικονομικές συνέπειες της εκλογής Τραμπ

δύο άρθρα του γνωστού συντάκτη των Financial Times Μάρτιν Γουλφ. Το πρώτο, γραμμένο τον προηγούμενο Μάρτιο, διατηρεί όλη του την επικαιρότητα. Το δεύτερο είναι μια πρώτη εκτίμηση-πρόβλεψη για τις οικονομικές επιπτώσεις του προγράμματος Τραμπ
 
1. Οι μεγάλες δημοκρατίες δεν είναι απρόσβλητες ούτε αιώνιες
 
    
Όπως υποστήριξε σε ένα σημαντικό άρθρο του στην εφημερίδα Washington Post ο νεοσυντηρητικός διανοούμενος Ρόμπερτ Κέιγκαν (Robert Kagan), ο κ. Tραμπ είναι το «τέρας-Φρανκενστάιν του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος». Είναι, κατά τον κ. Κέιγκαν, το τερατώδες αποτέλεσμα της «άγριας πολιτικής κωλυσιεργίας» του κόμματος, της δαιμονοποίησης των πολιτικών θεσμών, του φλερτ του με τη μισαλλοδοξία και του «φυλετικά χρωματισμένου συνδρόμου πνευματικής διαταραχής» του, απέναντι  στον Πρόεδρο Μπαράκ Ομπάμα. Και συνεχίζει: «Υποτίθεται ότι η λεγεώνα αυτών τωνοργισμένωνανθρώπων που υποστηρίζουν τον Τραμπ, είναι οργισμένοι εξαιτίας της στασιμότητας των μισθών. Όχι. Είναι οργισμένοι, επειδή, τα τελευταία επτάμισυ χρόνια, οι Ρεπουμπλικανοί τους έχουν πει να είναι οργισμένοι για όλα αυτά τα πράγματα».

Δευτέρα, 21 Νοεμβρίου 2016

Γεράσιμος Μοσχονάς: Ελλάδα - οι αντιφάσεις μιας ευρωπαϊκής και δυτικής κοινωνίας, με ανεπάρκεια στο κράτος και στο πολιτικό προσωπικό

Το Γ΄ και τελευταίο μέρος της συνέντευξης του Γεράσιμου Μοσχονά στον αγγλόγλωσσο ιστότοπο Rethinking Greece / Greek News Agenda. Εδώ μιλά με θέμα τις δυνατότητες του ΣΥΡΙΖΑ για διακυβέρνηση και προοδευτικές μεταρρυθμίσεις, για την οικοδόμηση του ελληνικού κράτους και για τη σχέση της Ελλάδας με την πολιτική νεωτερικότητα. 
Σε ελληνική μετάφραση το Α' μέρος της συνέντευξης (για την ΕΕ) και το Β' μέρος της (για την Αριστερά, την σοσιαλδημοκρατική και την ριζοσπαστική, στην Ευρώπη) 
  
© Greek News Agenda / Rethinking Greece: Gerassimos Moschonas on European Democracy, the Radical Left, Greek history and SYRIZA (συνέντευξη στην Ιουλία Λειβαδίτη και στον Νικόλαο Νενεδάκη), 27.9.2016 - download the interview in pdf format (English)
 
Ποιές είναι, κατά τη γνώμη σας, οι προοπτικές της ριζοσπαστικής Αριστεράς;
Η απαίτηση για  κοινωνική δικαιοσύνη και δημοκρατία είναι πολύ ισχυρή και πιο επίκαιρη από κάθε άλλη φορά. Όμως, οι αντιλήψεις και οι απόψεις που βασίζονται στις κεντρικές αξίες και ιδέες του νεοφιλελευθερισμού είναι εξίσου ισχυρές. Συχνά βλέπουμε ιδέες που προέρψονται από αντίπαλες ιδεολογίες να υιοθετούνται ταυτόχρονα από το ίδιο πρόσωπο, διαπερνώντας τα όρια κοινωνικών τάξεων και κοινωνικών θέσεων. Αυτή η συνύπαρξη αντιθετικών ιδεών έχει τις ρίζες της στην μεταμόρφωση του σύγχρονου καπιταλισμού. Ωστόσο, δύο σημαντικές εξελίξεις [μετά τη δεκαετία του 1970] - από τη μία πλευρά, η ταπεινωτική κατάρρευση του «υπαρκτού σοσιαλισμού» και, από την άλλη, η κρίση της Κεϋνσιανής οικονομικής πολιτικής - συνέβαλαν σε μια μεγάλη στρατηγική υποχώρηση της αριστερής ιδεολογίας. Αυτό κατέστη εμφανές στα τελευταία 25 χρόνια του 20ου αιώνα, μαζί με τη θριαμβευτική επικράτηση της απορρύθμισης των αγορών. Ως αποτέλεσμα, τόσο η «μεγάλη Ουτοπία» όσο και το μοντέλο της βελτίωσης και εξανθρωπισμού της καπιταλιστικής κοινωνίας έχουν ηττηθεί στις σύγχρονες κοινωνίες. Στην πραγματικότητα, σήμερα, ούτε η ριζοσπαστική εκδοχή της αριστερής αλλαγής, ούτε η μετριοπαθής σοσιαλδημοκρατική εκδοχή της, διατυπώνονται με σαφήνεια στο πολιτικό ή στο πολιτισμικό επίπεδο.

Σάββατο, 19 Νοεμβρίου 2016

Ιμμάνιουελ Βαλλερστάιν: Mακροχρόνια διαρθρωτική οικονομική στασιμότητα ή συμβαίνει κάτι χειρότερο;


Η παγίδευση της πραγματικής οικονομίας σε πολύ χαμηλούς ρυθμούς μετά το σκάσιμο της φούσκας στις αναπτυγμένες χώρες της Δύσης (στο σύνολο της Ευρώπης και στη Βόρεια Αμερική) το 2008, η πιο μακροχρόνια στασιμότητα στην παραδοσιακά αναπτυγμένη μεγάλη χώρα της Ανατολής, την Ιαπωνία, η διαρκής αστάθεια του τερατωδώς διογκωμένου χρηματοπιστωτικού τομέα και κυρίως, το άν και πως είναι εφικτή η αναζωογόνηση της ανάπτυξης στη Δύση, διαιρούν τα πνεύματα. Πολλοί μετα- και νεο-Κεϋνσιανοί οικονομολόγοι πιστεύουν ότι δυνατότητες ανάκαμψης υπάρχουν, αρκεί να στραφούν οι Δυτικές κυβερνήσεις και οι κεντρικές τράπεζες σε Κεϋνσιανές μεθόδους διαχείρισης της ζήτησης, με ισχυρότερο όπλο τα προγράμματα δημόσιων επενδύσεων, κυρίως σε έργα υποδομής ή και στη στροφή προς την πράσινη ενέργεια.
Ο Ιμμάνιουελ Βαλλερστάιν, εξέχων Αμερικανός συνεχιστής της Σχολής του Φερνάν Μπρωντέλ και των Annales, ο οποίος επικεντρώνεται στα φαινόμενα της μακράς και μέσης διάρκειας της ιστορίας και τα μελετά με χρήση αντίστοιχων μαθηματικών μοντέλων συστημικής ανάλυσης (και «Χαοτικής» συμπεριφοράς), ανήκει σε αυτούς που έχουν διαφορετική γνώμη. Ως ιστορικός - και όχι ως οικονομολόγος - δεν βλέπει τα φαινόμενα που συμβαίνουν τώρα ως απλή «κυκλική κρίση» του καπιταλιστικού συστήματος (π.χ. σαν την Παγκόσμια Κρίση του 1929), από αυτές που στην ιστορία του ξεπεράστηκαν μέσω «δημιουργικής καταστροφής» κεφαλαίων και τεχνολογικών καινοτομιών. Αντίθετα, τα ερμηνεύει ως προμηνύματα ανεπανόρθωτης «εξάντλησης» του συστήματος.
Είναι ενδιαφέρον ότι τα συμπεράσματά του, άν και τα αποδέχεται μόνον μικρή μειοψηφία αναλυτών, συγκλίνουν με απόψεις άλλων μελετητών, οι οποίοι εργάζονται με διαφορετικά εργαλεία, όπως είναι π.χ. ο προερχόμενος από τη γερμανική Σοσιαλδημοκρατία κοινωνιολόγος Βόλφγκανγκ Στρέεκ (Wolfgang Streeck), πρώην διευθυντής του Ινστιτούτου Max Planck της Κολωνίας (βλ. το βιβλίο του How Will Capitalism End? Essays on a Failing System). 
Ενδιαφέρον είναι επίσης, ότι ο Βαλλερστάιν, όπως όλοι οι αναλυτές που χρησιμοποιούν και «μαθηματικά του Χάους» στα μοντέλα τους, αλλά και ο Στρέεκ (ο οποίος επικαιροποιεί, εκτός των άλλων, και την παλιά λαμπρή συστημική ανάλυση του ουγγρο-αμερικανού ιστορικού της οικονομίας, οικονομολόγου και κοινωνιολόγου Καρλ Πολάνυι), αφήνουν ανοιχτό και μη προβλέψιμο το τι θα υπάρξει «μετά» ως διάδοχη κατάσταση. Αυτό είναι μια βασική διαφορά από την μαρξική παράδοση, είναι σύμφωνο όμως με την ιστορική εμπειρία της μακράς διάρκειας. (βλ. και την εξαιρετική συνέντευξη του Ζίγκμουντ Μπάουμαν «Εναντίον της μελαγχολίας των αριστερών»). Τέλος, ο Βαλλερστάιν θεωρεί εφικτή την μελλοντική «αλλαγή συστήματος» μόνον στη μέση διάρκεια, δηλαδή αφού περάσουν άλλα 20-40 χρόνια, «όταν εκείνοι που βλέπουν ευνοϊκά την έλευση ενός διαδόχου συστήματος, του ενός ή του άλλου είδους, αποκτήσουν αρκετή ισχύ για να δώσουν στη διχαλοδρόμηση την επιθυμητή γι' αυτούς κατεύθυνση». Όσο για τη βραχεία διάρκεια της ιστορίας, στην οποία ζούν οι πραγματικοί άνθρωποι, «αυτό που μπορούμε να κάνουμε», λέει, είναι «να ελαχιστοποιούμε τον πόνο εκείνων που πλήττονται πιο έντονα». 
Γεννάται όμως το εξής ερώτημα και αντεπιχείρημα: Με ποιό άλλο τρόπο μπορεί να γίνει στον παρόντα χρόνο λιγότερος ο πόνος των πιό ευάλωτων, αν όχι με κλασικές Κεϋνσιανές πολιτικές αντικυκλικής παρέμβασης των κρατικών και διακρατικών θεσμικών οργάνων; Δηλαδή με επενδύσεις που μειώνουν την ύφεση και ανεργία στις (αναπόφευκτες) περιόδους οικονομικής πτώσης και με διαχείριση που εμποδίζει τις επωφελείς για λίγους κερδοσκοπικές φούσκες περιουσιακών στοιχείων, στις περιόδους οικονομικής ανόδου.
Γ. Ρ.
 
Οι οικονομολόγοι όλου του κόσμου παλεύουν με κάτι που δυσκολεύονται να εξηγήσουν: Γιατί άραγε οι τιμές των μετοχών συνεχίζουν να ανεβαίνουν στις αγορές κεφαλαίων, παρά το γεγονός ότι αυτό που ονομάζεται ανάπτυξη φαίνεται να είναι στάσιμο; Η κρατούσα οικονομική θεωρία υποθέτει ότι κάτι τέτοιο δεν μπορεί να συμβεί. Αν δεν υπάρχει άνοδος της οικονομίας, οι τιμές στις αγορές πέφτουν και έτσι τονώνεται ο ρυθμός ανόδου της οικονομίας. Και όταν ανακάμψει η οικονομική ανάπτυξη, τότε οι τιμές στις αγορές ανεβαίνουν και πάλι. 
Όσοι παραμένουν πιστοί σ' αυτόν τον τρόπο θεώρησης, λένε ότι η ανωμαλία αυτή είναι μια στιγμιαία εκτροπή. Ορισμένοι μάλιστα, αρνούνται ότι συμβαίνει. Αλλά υπάρχουν και άλλοι που βλέπουν την ανωμαλία αυτή ως σημαντική πρόκληση για την κρατούσα θεώρηση. Στοχεύουν να αναθεωρήσουν αυτή τη θεώρηση, ώστε να λάβει υπόψη αυτό που πολλοί τώρα αποκαλούν «μακροχρόνια διαρθρωτική στασιμότητα» («secular stagnation»). Σ' αυτούς που ασκούν κριτική στην κρατούσα θεώρηση περιλαμβάνονται διάφορα εξέχοντα πρόσωπα, κάποια από αυτά βραβευμένα με Νόμπελ για την οικονομία. Στους κόλπους τους υπάρχουν πολύ διαφορετικοί στοχαστές, όπως ο Αμάρτυα Σεν (Amartya Sen), ο Τζόζεφ Στίγκλιτς (Joseph Stiglitz), ο Πωλ Κρούγκμαν (Paul Krugman) και ο Στίβεν Ρόουτς (Stephen Roach).
ΗΠΑ: Διακύμανση του πραγματικού ΑΕΠ (ανά έτος) 2002-2015 και ο χρηματιστηριακός δείκτης Dow Johnes 2003-2016

Παρασκευή, 18 Νοεμβρίου 2016

Πως πέσαμε στα χέρια του Τραμπ - «Οι καλύτεροι χωρίς πεποίθηση, ενώ οι χειρότεροι είναι γεμάτοι από την ένταση του πάθους»

του Ρόμπερτ Σκιντέλσκυ
  
© Project Syndicate - Robert Skidelsky: Slouching Toward Trump, 12.11.2016
 
Ο ιστορικός και οικονομολόγος Ρόμπερτ Σκιντέλσκυ, βιογράφος του Κέυνς, αντιφατικός πολιτικά, ωστόσο φιλελεύθερος με την κλασική πολιτική έννοια - κατά το πρότυπο του μεγάλου κοινωνιολόγου Ραλφ Ντάρεντορφ, βλέπει «τους καλύτερους» να μην έχουν «πεποίθηση»· γι΄ αυτό, ως αντίβαρο, προσπαθεί να διακρίνει θετικές πτυχές στους «χειρότερους, τους γεμάτους από την ένταση του [λαϊκίστικου] πάθους».
Η φιλελεύθερη πολιτική αυτοακυρώνεται για μια ακόμη φορά, καταστρέφει την δημοκρατική της νομιμοποίηση, λέει ο Σκιντέλσκυ, χρησιμοποιώντας μια κλασική Αριστοτελική διάγνωση για τη φθορά των δημοκρατιών. Η πολιτική του Ρούσβελτ και η επικράτηση της Κεϋνσιανής οικονομικής διαχείρισης μετά την καταστροφή που προκάλεσαν οι ανεξέλεγκτες αγορές το 1929 και τον πόλεμο, ήταν η «Δευτέρα Παρουσία» («Second Coming») του πολιτικού φιλελευθερισμού, λέει, χρησιμοποιώντας την ποιητική-μεταφορική, ωστόσο διορατική πολιτική διάγνωση του Ουίλιαμ Μπάτλερ Γέητς για τον Μεσοπόλεμο. Αυτή η δευτέρα παρουσία του καταστρέφεται τώρα. Και αναρωτιέται: Μπορεί άραγε να ξαναγεννηθεί ο κλασικός πολιτικός φιλελευθερισμός μέσα από τα ερείπιά του και την αναταραχή; Μπορεί, πληρώνοντας ένα τίμημα, να επιστρέψει στη ζωή, με μια βασανιστική «τρίτη έλευση»;
Γ. Ρ.
 
Το κατεστημένο του Ρεπουμπλικανικού κόμματος έχει βάλει όλα του τα δυνατά για να παρουσιάσει τον εκλεγέντα Πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ ως εγγυητή της πολιτικής συνέχειας. Φυσικά, ο Τραμπ δεν είναι κάτι τέτοιο. Εξεστράτευσε εναντίον του πολιτικού κατεστημένου, και, όπως ο ίδιος είχε δηλώσει σε προεκλογική συγκέντρωση, γι' αυτόν, μια νίκη θα ήταν μια «Brexit συν, συν, συν». Με δύο πολιτικούς σεισμούς να ακολουθούν ο ένας μετά τον άλλο μέσα σε λίγους μήνες, και άλλους που σίγουρα θα ακολουθήσουν, ίσως μπορούμε κάλλιστα να συμφωνήσουμε με την ετυμηγορία του πρεσβευτή της Γαλλίας στην Ηνωμένες Πολιτείες: «ο κόσμος, όπως τον ξέραμε μέχρι τώρα, καταρρέει μπροστά στα μάτια μας». 
Η τελευταία φορά που φάνηκε να συμβαίνει κάτι τέτοιο ήταν η εποχή των δύο παγκοσμίων πολέμων, από το 1914 έως το 1945. Τότε, την αίσθηση του «καταρρέοντος» κόσμου την συνέλαβε ο ποιητής Ουίλιαμ Μπάτλερ Γέητς (William Butler Yeats) και την αποτύπωσε το 1919 στο ποίημά του «Η Δευτέρα Παρουσία» (The Second Coming):
Things fall apart; the centre cannot hold;
Mere anarchy is loosed upon the world.
Τα πάντα γίνουνται κομμάτια· το κέντρο δεν αντέχει.
Ωμή αναρχία λύθηκε στην οικουμένη
Με τoυς παραδοσιακούς κρατικούς θεσμούς πλήρως απαξιωμένους εξαιτίας του πολέμου, το κενό της νομιμοποίησης καλύφθηκε από παντοδύναμους δημαγωγούς και λαϊκίστικες δικτατορίες:
The best lack all conviction, while the worst
Are full of passionate intensity.

Οι καλύτεροι χωρίς πεποίθηση, ενώ οι χειρότεροι
Είναι γεμάτοι από την ένταση του πάθους.


Ο Όσβαλντ Σπένγκλερ (Oswald Spengler) είχε την ίδια ιδέα στο βιβλίο του Η Παρακμή της Δύσης, που δημοσιεύτηκε το 1918.

Printfriendly

ΕΠΙΛΟΓΕΣ:
Αντρέϊ Αρσένιεβιτς Ταρκόφσκι

ΕΠΙΛΟΓΕΣ:<br>Αντρέϊ Αρσένιεβιτς Ταρκόφσκι
Πως η αγάπη επουλώνει τη φθορά του κόσμου

Enrico Berlinguer (1981):

Enrico Berlinguer (1981):
Η ηθική διάσταση στην κρίση της πολιτικής

Danilo Kiš:

Danilo Kiš:
Συμβουλές σε νεαρούς συγγραφείς, και όχι μόνον

Wolfgang Münchau

Wolfgang Münchau
Ο συντάκτης οικονομικών θεμάτων Βόλφγκανγκ Μύνχάου (Der Spiegel - Financial Times)

Predrag Matvejević:

Predrag Matvejević:
Ο Ρωσο-Κροάτης ανιχνευτής και λάτρης του Μεσογειακού κόσμου

Christopher Lasch

Christopher Lasch
Ο Φρανκφουρτιανός από τη Νεμπράσκα: Δικαιοσύνη & ελπίδα απέναντι στην ιδιοτέλεια των ελίτ

Azra Nuhefendić

Azra Nuhefendić
Η δημοσιογράφος με τις πολλές διεθνείς διακρίσεις, γράφει για την οριακή, γειτονική Ευρώπη

Βαλκανική Χερσόνησος, η όμορφη

Βαλκανική Χερσόνησος, η όμορφη
Όριο της Ευρώπης, οριακή Ευρώπη

Μάης του '36, Τάσος Τούσης

Μάης του '36, Τάσος Τούσης
Ο σκληρός Μεσοπόλεμος: η εποχή δοσμένη μέσα από τη ζωή ενός ανθρώπου - συμβόλου

Στον καιρό των τσιγγάνων και της μικρής Μαρίας

Ετικέτες

1968 αειφορία Αρχιτεκτονική Αυστρομαρξισμός Βαλκανική Βαρουφάκης βιοποικιλότητα Βρετανία Γαλλία Γερμανία Γκράμσι Εκπαίδευση ΕΚΤ Ελεφάντης Ενέργεια Επισφάλεια Ευρωκομμουνισμός ΗΠΑ Ήπειρος Θεοδωράκης Θεσσαλονίκη Ινστιτούτο Bruegel Ισπανία ιστορία Ιταλία Κέϋνς Κίνα Κινηματογράφος Κλιματική αλλαγή Κοινοτισμός κοινωνική ανισότητα Κορνήλιος Καστοριάδης Κοσμάς Ψυχοπαίδης Κύπρος Λογοτεχνία Μάνεσης Μάξ Βέμπερ Μάρξ Μαρωνίτης Μέσα Ενημέρωσης Μεσόγειος Μιχ. Παπαγιαννάκης Μουσική Μπερλινγκουέρ Νεοναζισμός Νεοφιλελευθερισμός Νίκος Πουλαντζάς Ο τόπος Οικολογία Π. Κονδύλης Παιδεία Πολωνία Πράσινοι Προσφυγιά Ρίτσος Ρωσία Σεφέρης Σολωμός Σοσιαλδημοκρατία συνδικαλισμός Σχολή Φραγκφούρτης Ταρκόφσκι Τουρκία Τράπεζες Τρομοκρατία Τσίπρας Φιλελευθερισμός Φιλοσοφία Φούσκα ακινήτων Χαλκιδική Χρήστος Γιανναράς Χριστιανισμός André Gorz Azra Nuhefendić Christopher Lasch Claus Offe Colin Crouch Ernst Bloch Ernst-W. Böckenförde Fischer Franklin Roosevelt Grexit Habermas J. Augstein Krugman Laclau Le Corbusier Louis Althusser Matvejević Mudde Niels Kadritzke Ralf Dahrendorf Stiglitz Streeck T. S. Eliot Ulrich Beck Ulrike Guérot Umberto Eco Wallerstein Walter Benjamin Wolfgang Münchau Žižek

Song for the Unification (Zbigniew Preisner -
Elzbieta Towarnicka - Kr. Kieślowski) - youtube

Song for the Unification (Zbigniew Preisner - <br>Elzbieta Towarnicka - Kr. Kieślowski) - youtube
Ἐὰν ταῖς γλώσσαις τῶν ἀνθρώπων λαλῶ καὶ τῶν ἀγγέλων,
ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω, γέγονα χαλκὸς ἠχῶν ἢ κύμβαλον ἀλαλάζον...
Ἡ ἀγάπη ...πάντα στέγει, πάντα πιστεύει, πάντα ἐλπίζει, πάντα ὑπομένει...
Νυνὶ δὲ μένει πίστις, ἐλπίς, ἀγάπη, τὰ τρία ταῦτα·
μείζων δὲ τούτων ἡ ἀγάπη (προς Κορινθ. Α΄ 13)

Ισραήλ - Παλαιστίνη: Στο τέλος της γης

Ισραήλ - Παλαιστίνη: Στο τέλος της γης
Νταβίντ Γκρόσμαν: Το πένθος του πατέρα και της Ιστορίας

Κουνκούς ή Δίας, ένας λευκός γάτος απο τη Μοσούλη

Κουνκούς ή Δίας, ένας λευκός γάτος απο τη Μοσούλη
Μια ιστορία προσφυγιάς, στη Λέσβο και στη Νορβηγία

Αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής

Αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής
Erik Stokstad («Science»): New rice variety could feed the planet without warming it

Μανιτάρια, ένα σύγχρονο ελληνικό θαύμα

Μανιτάρια, ένα σύγχρονο ελληνικό θαύμα
Τα μικροκλίματα της Ελλάδας, εξασφαλίζουν μεγάλη βιοποικιλότητα μανιταριών (Βασιλική Χρυσοστομίδου, «Καθημερινή», αναδημοσίευση «Δασαρχείο»)

Zygmunt Bauman: «Ρευστές ζωές, ρευστός κόσμος, ρευστή αγάπη»

Zygmunt Bauman: «Ρευστές ζωές, ρευστός κόσμος, ρευστή αγάπη»
«Είμαι βραχυπρόθεσμα απαισιόδοξος αλλά μακροπρόθεσμα αισιόδοξος»

Zygmunt Bauman, Krzysztof Pomian, Marcel Gauchet, Michael Kazin

Zygmunt Bauman, Krzysztof Pomian, Marcel Gauchet, Michael Kazin
Ο 21ος αιώνας: Ένας κόσμος χωρίς την αριστερά (“Kultura Liberalna” - Πολωνία, αγγλικά)

Οι φλαμουριές ανθίζουν στο Σεράγεβο

Οι φλαμουριές ανθίζουν στο Σεράγεβο
Η λογοτεχνική δημοσιογραφία στα καλύτερά της - Azra Nuhefendić

K.S. Karol (1924 - 10 Απριλίου 2014), ο δημοσιογράφος - του Μικαέλ Λεβύ

K.S. Karol (1924 - 10 Απριλίου 2014), ο δημοσιογράφος   - του Μικαέλ Λεβύ
- «Με ποιανού το μέρος είστε κύριε Κάρολ»; - «Είμαι με τον εαυτό μου»

Jürgen Habermas

Jürgen Habermas
¨Ολα τα κείμενα από το περιοδικό "Blätter für deutsche und internationale Politik"
(pdf, Γερμανικά)

Η Ρεïχανέχ Τζαμπαρί και οι νάρκισσοι

Η Ρεïχανέχ Τζαμπαρί και οι νάρκισσοι
Φιλελεύθεροι και «μαρξιστές» νάρκισσοι της «γενιάς του '68» στη Δύση, ποτέ δεν θα καταλάβουν γιατί προτίμησε το μνήμα για να μη παραιτηθεί από την αξιοπρέπειά της. Η αδιαφορία τους είναι φυσικό επακόλουθο της ιδεολογίας και της νοοτροπίας τους

«Σταθμοί του Σταυρού», μια ταινία του Ντίτριχ Μπρίγκμαν

«Σταθμοί του Σταυρού», μια ταινία του Ντίτριχ Μπρίγκμαν
Η Μαρία ανήκει και στους δύο κόσμους, αλλά και σε κανέναν από αυτούς. Οὐ γὰρ ἔχομεν ὧδε μένουσαν πόλιν. Αντεπεξέρχεται όσο καλύτερα μπορεί στις απαιτήσεις των μεν και των δε, χωρίς να διστάζει να στηλώσει το κορμάκι της όταν διακυβεύονται οι αρχές της. Δε θέλει να τη φωτογραφίζουν, να την αναγκάζουν να ακούει ποπ μουσική, να λέει ψέματα, να αφίσταται των αξιών της. Δεν είναι ψόφιο ψάρι· πάει ενάντια στο ρεύμα. Θα θυσιάσει τη ζωή της για να μιλήσει επιτέλους ο τετράχρονος αδερφός της, που αρχίζει να θεωρείται αυτιστικός από ιατρούς και οικογένεια : μόλις ξεψυχήσει, ο αδερφός της αρχίζει να μιλάει - του Ν. Ράπτη

Ρούντι Ντούτσκε, Ραλφ Ντάρεντορφ (Φράϊμπουργκ, 1968 - H «επί της στέγης του αυτοκινήτου συνομιλία»)

Ρούντι Ντούτσκε, Ραλφ Ντάρεντορφ (Φράϊμπουργκ, 1968 - H «επί της στέγης του αυτοκινήτου συνομιλία»)
Ο ήπιος επαναστάτης χωρίς δόγμα με τον φιλελεύθερο υποστηρικτή της κοινωνικής δικαιοσύνης και του Κέϋνς - Υπερβάσεις «φραγμάτων» σε μια εποχή που η Πολιτική γραφόταν με κεφαλαίο «Π»

The Roosevelt Institute

The Roosevelt Institute
Ελεωνόρα και Φραγκλίνος Ρούσβελτ - Πολιτική για καιρούς οικονομικής κρίσης

Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας

Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας
«Χριστούγεννα με τον Κοκκινολαίμη – Το Αηδόνι του Χειμώνα»

Jean Monnet's Brandy and Europe's Fate

Jean Monnet's Brandy and Europe's Fate
Οι οραματισμοί του Ζαν Μονέ για την ενωμένη Ευρώπη και η αντιμετώπιση της κρίσης
- του Strobe Talbott (The Brookings Essay)

Georg Trakl (1887-1914) - Ένας οδοιπόρος στον μαύρο άνεμο

Georg Trakl (1887-1914) - Ένας οδοιπόρος στον μαύρο άνεμο
Η ποίηση στα σκοτεινότερά της και στα καλύτερά της
Εισαγωγή, σημειώσεις, σχόλια, μετάφραση: Ιωάννα Αβραμίδου

Παναγιώτης Ιωακειμίδης: Πολιτική εξουσία και ζώα

Παναγιώτης Ιωακειμίδης: Πολιτική εξουσία και ζώα
Ένας ρόλος για τα κατοικίδια στους χώρους της εξουσίας

Ο εκ των υστέρων αποχαιρετισμός στον Λουκάνικο, κατά κόσμον Θόδωρο
(πέθανε τον Μάïο του 2014)

Ο εκ των υστέρων αποχαιρετισμός στον Λουκάνικο, κατά κόσμον Θόδωρο <br>(πέθανε τον Μάïο του 2014)
Ο σκύλος - σύμβολο μιας σκληρής εποχής, η προσωπικότητα του 2011 (Time)

Φιλιά εις τα παιδιά

Φιλιά εις τα παιδιά
Ένα κομμάτι Θεσσαλονίκης του χθές και του σήμερα

Street Art Utopia

Street Art Utopia
We declare the world as our canvas

Christopher Lasch

Christopher Lasch
Ο καταναλωτισμός υπονομεύει τις αξίες της σταθερότητας και της αφοσίωσης, προπαγανδίζει
την καταστροφή της οικογενειακής ζωής (φωτ. από τον ιστότοπο Eagainst.com)

Jürgen Habermas - αφιέρωμα στο περιοδικό Esprit, 8/9-2015 (γαλλικά)

Jürgen Habermas - αφιέρωμα στο περιοδικό Esprit, 8/9-2015 (γαλλικά)
Ο τελευταίος φιλόσοφος - τι ζητά η φιλοσοφία σ' αυτούς τους δύσκολους καιρούς;

Ενρίκο Μπερλινγκουέρ

Ενρίκο Μπερλινγκουέρ
Hθικολόγος, συντηρητικός, εργατιστής, προπαγανδιστής της λιτότητας;¨Η επικριτής του καταναλωτισμού και της σπατάλης, για μια άλλη πολιτική ηθική, για τον "μικρό" πολίτη;

Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας

Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας
«Χριστούγεννα με τον Κοκκινολαίμη – Το Αηδόνι του Χειμώνα»